«Միայն Աստվածաշունչը» («Sola Scriptura») սկզբունքի պարադոքսը (կամ ինչո´ւ Աստվածաշունչը երկնքից չի ընկել)

Եթե կա մի հիմնասյուն, որով բնորոշվում է բողոքական աշխարհը Մարտին Լյութերի ժամանակներից ի վեր, դա «Sola Scriptura» - «Միայն Աստվածաշունչը» սկզբունքն է։ Կարճ ասած՝ գաղափարն այն է, որ Աստվածաշունչը քրիստոնյայի համար միակ անսխալական հեղինակությունն է, և որ այն մեկնաբանում է ինքն իրեն՝ առանց Եկեղեցու Ավանդության կամ հեղինակության (Վարդապետության) կարիքի։ Եվ որ ամեն քրիստոնյա կարող է ինքնուրույն մեկնաբանել Աստվածաշնչի Սուրբ Գրքերը:

Լա´վ է հնչում, այնպես չէ՞։ Մի կատարյալ, ինքնաբավ գիրք, որը հասանելի է բոլորին։

Բայց կա մի ''փոքրիկ'', պատմական և տրամաբանական վիթխարի խնդիր. Աստվածաշնչի մեջ գրված չէ Աստվածաշնչի գրքերի ցանկը։ Ծննդոց գրքի կամ Հայտնության էջերից ոչ մեկում դուք չեք գտնի բովանդակության ցանկը։ Իսկ այդ դեպքում ո՞վ է որոշել, թե ո´ր գրքերն են «Աստծո Խոսք», և որոնք՝ ո´չ։ Պատասխանն անխուսափելի է. Եկեղեցու Ավանդությունը։

Փորձենք համառոտ կերպով բացահայտել, թե ինչո´ւ է «Միայն Աստվածաշունչը» սկզբունքը փլուզվում պատմության և հե´նց Աստվածաշնչի առջև։

1. Աստվածաշնչի Կանոնը որոշվել է Ավանդության կողմից

Պատկերացրեք՝ գնում եք դատարան և որպես ապացույց ներկայացնում եք մի օրենք, բայց երբ դատավորը ձեզ հարցնում է. «Ո՞վ է երաշխավորում, որ այս օրենքը վավերական է», դուք պատասխանում եք. «Հե´նց ինքը՝ օրենքը»։ Դատավորը կծիծաղեր ձեր վրա։ Դա շրջանաձև փաստարկ է (մոլորություն)։

Աստվածաշունչը մեկ հեղինակի կողմից մեկ շաբաթվա ընթացքում շարադրված առանձին գիրք չէ. այն ավելի քան հազար տարվա ընթացքում գրված 73 գրքերի (կամ բողոքական տարբերակում՝ 66 գրքերի) մի ամբողջ գրադարան է։ Քրիստոնեության առաջին դարերում շրջանառվում էին տասնյակ ավետարաններ և նամակներ (օրինակ՝ Թովմայի ավետարանը կամ Պետրոսի հայտնությունը)։ Շատ քրիստոնյաներ եկեղեցում կարդում էին գրություններ, որոնք այսօր Աստվածաշնչում չկան (ինչպես Կղեմեսի նամակը կամ Հերմասի Հովիվը)։

Ո՞վ զատեց դրանք։ Ո՞վ սահմանեց պաշտոնական Կանոնը (գրքերի ցուցակը)։

Ուղղակի եղանակով տրված աստվածային հայտնություն չի եղել, այլ` Եկեղեցու Ժողովների միջոցով անցած երկարատև գործընթաց Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ (այսինքն՝ կենդանի Ավանդություն).

– Հռոմի ժողով (382 թ.). Դամասուս Առաջին Պապի օրոք առաջին անգամ սահմանվել է Հին և Նոր Կտակարանների գրքերի ամբողջական ցանկը (ճիշտ նույն կանոնը, որը մինչև այսօր գործածում են կաթոլիկներն ու օրթոդոքսները)։

– Հիպպոնայի ժողով (393 թ.) և Կարթագենի ժողով (397 թ.). Հյուսիսային Աֆրիկայի եպիսկոպոսները (որոնց թվում էր նաև մեծն Օգոստինոս Հիպպոնացին) հաստատել են այս ցանկը։

– Իննովկենտիուս Առաջին Պապի նամակը (405 թ.). Նա պաշտոնական կանոնն ուղարկում է եպիսկոպոսներին՝ դրա համընդհանրությունն օրինականացնելու համար։

Եզրակացությունը տրամաբանական է. եթե դուք ընդունում եք Նոր Կտակարանն այնպես, ինչպես կա (իր 27 գրքերով), դուք անուղղակիորեն ընդունում եք Չորրորդ դարի Ընդհանրական (կաթոլիկ) եպիսկոպոսների հեղինակությունը, ովքեր սահմանել են այն։ Առանց Եկեղեցու Ավանդության՝ դուք Աստվածաշունչ չէիք ունենա։

2. Ի՞նչ է ասում հե´նց Աստվածաշունչը Ավանդության մասին

«Միայն Աստվածաշունչը» սկզբունքի կողմնակիցները հաճախ մեջբերում են Սուրբ Գիրքը գովաբանող համարներ (ինչպես 2 Տիմոթեոս 3, 16-ը. «Ամեն գիրք աստվածաշունչ է ... »)։ Բայց դրանցից ոչ մեկը չի ասում, թե միայն Գիրքն է հեղինակությունը։ Ընդհակառակը, Աստվածաշունչն ինքը անընդհատ հղում է անում բանավոր Ավանդությանը։

– Պողոս Առաքյալը հրամայում է հետևել Ավանդությանը. 2 Թեսաղոնիկեցիս 2, 15 տողում Պողոսը հստակ կերպով գրում է. «Ուրեմն, եղբայրներ, հաստատուն կացեք և պինդ պահեցեք այն ավանդությունները, որ սովորեցիք թե՛ խոսքով և թե՛ մեր նամակով»։ Ուշադրություն դարձրեք. Պողոսը նույն հարթության վրա է դնում Խոսքը (բանավոր, այսինքն՝ Ավանդությունը) և Նամակը (Գիրքը)։

– Եկեղեցի´ն է ճշմարտության սյունը, ո´չ թե Աստվածաշունչը. 1 Տիմոթեոս 3, 15 տողում Պողոսը չի ասում, թե Աստվածաշունչն է ճշմարտության հիմքը, այլ` գրում է. « ... Աստծո տունը, որ կենդանի Աստծո Եկեղեցին է՝ սյունը և հաստատությունը ճշմարտության»։

– Հիսուսը երբեք չի ասել «Գրեցե՛ք», այլ՝ «Քարոզեցե՛ք». Հիսուսը աշակերտներին թուղթ ու գրիչ չտվեց և չասաց՝ գիրք տպագրեք։ Նա ասաց. «Գնացե՛ք ամբողջ աշխարհով մեկ և քարոզեցե՛ք Ավետարանը բոլոր արարածներին» (Մարկոս 16, 15)։ Քրիստոնեական հավատքը ծնվել է լսելուց և բանավոր քարոզչությունից (Հռոմեացիս 10, 17), Նոր Կտակարանի գրվելուց շա̃տ ավելի առաջ։

3. «Երկրորդականոն գրքերի» բողոքական պարադոքսը

16-րդ դարում Մարտին Լյութերը որոշեց Հին Կտակարանից հեռացնել 7 գիրք (Տովբիթ, Հուդիթ, 1 և 2 Մակաբայեցիներ, Իմաստություն, Սիրաք, Բարուք)՝ դրանք անվանելով «պարականոն» (անվավեր)։ Ինչո՞ւ։ Որովհետև դրանք պարունակում էին այնպիսի վարդապետություններ, որոնք իրեն դուր չէին գալիս, օրինակ՝ ննջեցյալների համար աղոթքը (2 Մակաբայեցիներ 12):

Բայց այսպես վարվելով՝ Լյութերը խախտեց իր իսկ սկզբունքը։ Եթե Աստվածաշունչը միակ անսխալական հեղինակությունն է, ապա ի՞նչ հեղինակությամբ 1500-ական թվականներին մի մարդ որոշեց կտրել այն գրքերը, որոնք Ընդհանրական Եկեղեցին ամենուր կարդում էր ավելի քան հազար տարի։ Պատմականորեն դիտված, վաղ շրջանի քրիստոնյաները գործածում էին Հին Կտակարանի հունարեն տարբերակը (Յոթանասնից), որը ներառում էր հե´նց այդ 7 գրքերը։ Հիսուսն ու Առաքյալները անընդհատ մեջբերումներ են անում հե´նց այդ տարբերակից։

Եզրակացություն. Աստվածաշունչը Եկեղեցու դուստրն է, ո´չ թե մայրը

«Միայն Աստվածաշունչը» - «Sola Scriptura» սկզբունքը պատմականորեն անընդունելի է։ Եթե Աստվածաշունչը լիներ հավատքի միակ կանոնը, Քրիստոնեությունը չէր կարող գոյություն ունենալ առաջին 350 տարիների ընթացքում, քանի որ Կանոնը դեռևս սահմանված չէր։ Այն չէր կարող գոյություն ունենալ նաև մինչև Գյութենբերգի տպագրության գյուտը (մոտ 1450թ.), քանի որ ձեռագրերը հազվագյուտ էին, չափազանց թանկարժեք, գրվում էին ձեռքով, իսկ բնակչության մեծ մասը անգրագետ էր։

Ճշմարտությունը շատ ավելի օրգանիկ է. Աստվածաշունչը Եկեղեցու դուստրն է, ո´չ թե մայրը։ Եկեղեցին, Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ, ծնեց Սրբազան Գրվածքները և Ավանդության միջոցով երաշխավորեց դրանց վավերականությունը։ Աստվածաշունչը անջատել Ավանդությունից` նշանակում է վերցնել պտուղը և կտրել այն ծառը, որն արտադրել է այն. պտուղը, անխուսափելիորեն, փտում է հազարավոր տարբեր կամայական մեկնաբանությունների մեջ, որոնք այսօր պառակտում են բողոքական աշխարհը (ըստ մոտավոր հաշվարկների, հասել են արդեն 40.000 ճյուղավորումների)։